Hükümet Konağı, Kilise Cami

Safranbolu’da panoramik görüntüyü 3 yerden izleyebilirsiniz. Hıdırlık Tepesi, Kale ve Mezarlık. Bunların içinde en iyi görüntüyü veren yer mezarlıkmış. –Mış diyorum çünkü ben çıkamadım. Yörük köyüne giderken yanından geçmekle yetindim.Kale ve çevresi ilk yerleşim alanı. Bu tepede Eski Hükümet binası, 200 yıllık saat kulesi ve artık kullanılmayan ve bir cafe haline getirilmiş olan hapishane binası var. Safranbolu’da hapishane bulunmamaktaymış. Bunun nedeni ise suç oranın neredeyse sıfıra yakın olmasıymış. Cinayet, gasp, adam yaralama gibi olaylar hiç görülmezken, birkaç küçük hırsızlık vakasından ve ara sıra miras üzerine çıkan tartışmalardan başka olaya rastlanmıyormuş.

Kent Tarihi Müzesi (Eski Hükümet Konağı)
Bulunduğu yer, Safranbolu’da Kale olarak bilinen yerdir. 1904 yılında Kastamonu Valisi Enis Paşa tarafından yaptırılan, iki katlı görkemli bir taş yapıdır. 1976 yılında yanmıştır. Restorasyonu yaptırılan binaşu anda “Kent Tarih Müzesi” olarak hizmet veriyor.
Kent Tarihi Müzesi, kentin kültürel, tarihsel, sosyal ve ekonomik zenginliğini tanıtmak için donatılmış. Gezmenizi muhakkak öneririm.

Gördüğünüz bu cümbüş Sadi Yener Ataman'a ait. Mezarı Safranbolu'da Hıdırlık Tepesinde yer almaktadır. Safranbolu'ya kültürel anlamda çok büyük hizmetleri olmuştur.

Hükümet Konağı'nın zemin katında bulunan müze.

Bu müzeyi benim fotoğraflarımla gezmeye başlamadan önce size biraz lonca örgütlenmesinden ve sosyal hayattan bahsedeyim. Zemin katta yer alan bu müze Lonca'ya tabi olan meslek gruplarını anlatan bir yer. Canlandırmalr çok güzel yapılmış. İşte insan tarihine böyle sahip çıkmalı dercesine. Önce biraz açıklama sonra fotoğraflarla müze...

Safranbolu’nu ev ve kent mimarisindeki gelişmişliğini başta şehrin ileri düzeydeki ekonomik ilişkilerine ve daha sonra şehirdeki ileri sosyal hayata bağlayabiliriz. Tabi bunda daha önce de bahsettiğimiz gibi sürgün yeri olmasının payı büyüktür. O dönemde Lonca Örgütlenmesi egemendir. Lonca günümüzde meslek odalarının karşılığıdır. Ama kuralları çok daha katıydı. Ve kurallarına ve cezalarına herkes harfi harfine uyardı. Uymayanlarsa cezalandırılırdı. Her temel üretim alanında ayrı bir lonca oluşturulmuştu. Sistemli ve sağlam yapılı kuruluşlardır.
Loncalar ait oldukları meslek dalındaki tüm ustaları ve esnafı kapsıyor. Her loncanın başında ‘yiğitbaşı’ denen başkan bunuyor. Lonca mensuplarının gizli oyuyla seçilir. Kendisine gizli olarak üyelerin içinden ve birbirlerinin bile bilmeyeceği birkaç yardımcı seçer. Yardımcılar yeminle göreve başlarlardı ve görevlerini açığa çıkartmaları kesinlikle yasaktı.
Yiğitbaşının kararları uyulması zorunlu olan kesin kararlardı. Derinin uygunsuz yerinden pabuç yapan ya da hatalı,hileli üretim yapan esnafın cezalandırılmasına yani “pabucun dama atılmasına” kimse itiraz etmezdi, edemezdi.
Loncalarda kurallara bağlılık ve törensel uygulamalar yaygındı.
Çırağın işe geç gelmesi, lonca kahvesinde oturması kesinlikle yasaktı.
Çıraklıktan kalfalığa, kalfalıktan ustalığa yükselme sınavla oluyordu. Bu sınavlarda liyakat esas alınıyordu. Kalfalıktan ustalığa geçiş töreninde tüm ustalar lonca kahvesinde toplanır ve hepsinin önünde yiğitbaşı kalfaya 3 kez “ustandan alacağın kaldı mı?”diye sorardı. Kalfa da “alacağım kalmadı” diye cevap verirdi. Bunun ardından kalfaya örnek üretim yaptırılır. Beğenilirse “usta oldun” denirdi. Yeni usta tüm kıdemlilere kahve ısmarlardı.
Dayanışma çok ileri düzeylere ulaşmıştı. Herhangi bir nedenden dolayı işi bozulan esnafa gizli yardımlar aracılığıyla ona ve çevreye sezdirilmeden malı satın alınarak veya sermeye desteği verilerek yardımcı olunurdu. Tıpkı bizim zamanımızda olduğu gibiJ Aynı arastada olan esnaftan biri siftah yapmamışsa onun komşuları kendilerine gelen müşterilerine mal satmaz, ellerinde olmadığı gibi gerekçeler ileri sürerek bu esnafa gönderirlerdi. Okuduklarınız size de masal gibi geliyor değil mi? Ama bir zamanlar insan böyle yaşamışlar. Birbirlerine saygı duymuşlar. Zenginliklerimi kıskanmak yerine hep desteklemişler. Şimdi ise herşey ne kadar farklı değil mi???
Lonca geleneğini göre kurulmuş; Yemeniciler Arastası, Demirciler Çarşısı, Bakırcılar Çarşısı ve Manifaturacılar Çarşısı hala canlı tutulmaya çalışılmaktadır.
Loncalar üretim merkezi oldukları gibi aynı zamanda ticaret merkezi olma özellikleride vardır. Yüksek kalitedeki ürünler başta İstanbul’a ve saray çevresine olmak üzere, yöredeki yerleşim yerlerine ve İpekyolu üzerinden ticaret yapan tüccarlara satılıyordu. Doğunun zengin ürünlerinin Safranbolu üzerinden batıya satılıyor olması Safranboluluların aynı zamanda ticaretlede zenginleşmelerini sağlamıştır. Bu durum hizmet sektörününde gelişmesine neden olmuş; hancılık,hamamcılık,semercilik,nalbantlık ve bunun gibi mesleklerin gelişmesini sağlamıştır.
Safranbulu’nun sarayla olan yakın ilişkisi sayesinde yöre halkı saraya hizmet vermekte ve bunun yanında İstanbul’a üretim ve ticaret yapma olanağı elde ediyorlardı. Tüm bu ilişkiler aynı zamanda yöre insanın görgüsünün artmasına neden oluyordu. Ve o döneme göre ileri sayılabilecek bir sosyal statü kazanmasına yardımcı oluyordu.
Tavan süslemesi örneği.

Saat Kulesi; Kale üzerinde bulunan saat kulesi, Padişah III. Selim’in Safranbolu’lu Sadrazamı İzzet Mehmet Paşa tarafından 1797 yılında yaptırılmıştır. Saat zembereksizdir.

Eski Cezaevi;Kale üzerinde bulunan Eski Cezaevi Binası, Sultan 2. Abdulhamit tarafından 1906 yılında yaptırılmıştır. Restorasyonu tamamlanmak üzere olan bina “Tarihi El Yazması Eserlerin” sergilendiği “Dökümantasyon Merkezi” olarak kullanılacaktır.

Kale'den görünen Safranbolu...

Ulu Camii (Ayestefenos Kilisesi)
Rumlardan kalan ve 1872 yılında yapılmış eski bir kilisedir. Kıranköy’dedir. Kıranköy 20.yy başına kadar Rumların yaşadığı mahalle olup taş işçiliğinde ustalığını gösteren Rum evleriyle ünlüdür.

120 Filminin çekildiği Mümtazlar Konağı. Çok yorgun olduğumuzdan gezemedik.

Mümtazlar Gezievi
1888 yılında Gazi Süleyman Paşa Medresesi Baş Müderrisi Müftü ve Müderris Ziya Efendi tarafından yaptırılmıştır.
Geleneksel Osmanlı – Türk mimarisinin en belirgin özelliklerini gösteren ev, alttaki hayat bölümü ile birlikte 3 katlıdır.
Harem ve Selamlık bölümlerinin birbirinden ayrıldığı evin üç ayrı girişi vardır.

Hıdırlık tepesinde Eskiden Hıdrellezler burada kutlanıyor, yağmur duaları burada ediliyormuş. Ama artık buralar bu amaçlarla kullanılmıyormuş. Türklerin Safranbolu’ya geldikleri vakit konuşlandığı yermiş. Açık “namazgah” şeklinde ve üzerinde Köstendil Kaymakamı Hasan Paşa’nın Türbesi (1845), iki namazgah, Hızır (Hıdır) Paşa’nın mezarı ile Kurtuluş Savaşı kahramanlarından Dr. Ali Yaver Ataman’ın (1955) anıt mezarı vardır.

Safranbolu

Ahşap evlerin depreme dayanıklılığı daha fazladır. Ahşap ve geniş evlerde dahaz az psikolojik rahatsızlıklar geçirildiği kanıtlanmıştır.




Bazı evlerin içinde sayıları az da olsa havuz var. Evin içinde havuz olmasının için farklı nedenleri varmış. Tabi ki konaklara güzellik ve estetik katmasının dışında evler ahşap olduğundan dolayı çıkabilecek yangına karşı bir önlem olarak kullanılıyormuş. Havuzlu Asmazlar Konağı’nın içinde de bir havuz var. Eskiden bu konakta bulunan bu havuzlu oda da devlet adamları oturup önemli meseleri konuşurlarmış. Havuzun çeşmesi açıldığında karşı taraftakiler birbirlerinin sesini duyamazlarmış. Bir konuşma yapılacağı zaman çeşme kapatılırmış böylece oda da akustik sağlanırmış ve ses daha iyi duyulurmuş. Havuzlar aynı zamanda serinlik vermesi içinde kullanılırmış.

Camikebir mahallesindeki Eski Cami (Gazi Süleyman Paşa Camii) 14.yy’da Candaroğulları döneminde kiliseden camiye dönüştürülmüştür.
Eski Hamam 1322’den sonra inşa edilmiştir.

Kanalizasyon çok gelişmiş o dönemlerde. Zaten çevreye çok önem veriyorlarmış. Elleriyle açtıkları kanalizasyon giderleri bugün hala işlevsel durumda ve kullanılıyor.


Safranbolu’da komşuya ve çevreye saygı esastır. Bunu evlerin konumlandırılış biçiminde de görüyoruz. Kaleiçi ve çevresiyle, üçdere vadisinin yamaçlarına yayılan bu evler birbirinin görünümünü bozmayacak şekilde yerleştirilmiştir. Dar kıvrımlı sokakları vardır. Evlerin alt katları küçüktür. Eli böğründe denilen çıkıntılan kullanılarak yukarı katta evler geniştilmişitir. Kullanılan bu “eli böğründeler” eve estetik bir güzellik katmıştır. Evlerin girişlerinin ve altkatlarının dar olmasının bir sebebi de sokaklardan geçen hayvan sürülerinin rahat rahat geçebilmeliymiş. Aynı zamanda evlerin köşeleride komşuları rahatsız etmesin diye ve aynı zamanda da estetik bir görünüm kazansın diye yontulmuştur.

Evlerin köşeleri.

Bu şekil 'hayat ağacı' anlamına geliyor.

Bu çeşmenin özelliği aynısından evin içinde de olmasıymış.Aşağıda gördüğünüz gider yeri ise içerdeki suyu dışarıya taşımak içinmiş.

Bu kafesli pencereden eve kimin geldiği kontrol edilirmiş. Yani günümüzde kullanılan magafon işlevini görüyormuş.

Osmanlı'dan kalan bir çeşme..






İzzet Mehmet Paşa Camii

Sadrazam İzzet Paşa2nın 1796 yılında yaptırdığı cami, minaresi, çinlo kaplı kubbesi ve iç süslemeleriyle küçük bir Nuruosmaniye Camisi gibidir. Avlusu ve minaresi alrından geçen dere üzerindeki kemerler üzerine oturuyor ve bu tüneller görülebiliyor

Bakırcılar Çarşısı

Çalışan bakırcı ustası...

Kapı tokmakları kullanım amaçlarına göre şekillenmişlerdir. Ev sahibinin varlığı hakkında da bir gösterge olmuştur. Selçuklu ve Osmanlı demir işçiliğinin çok güzel örnekleriyle doludur. Konak ve evlerin kapıarında çoğu kez iki türlü tokmak bulunuyor. Bunlardan tok ses çıkaran büyük olanını beyler kullanıyor. Dışarıdan gelenin erkek olduğunu haber vererek içerdeki hanımların toparlanmaları içinikaz niteliği taşıyor. Çalınan küçük tokmaksa gelenin bir kadın olduğunu haber veriyor ve erkeklerin avluyu boşaltmalarını sağlıyor. Çocuklar için bile bir tokmak bulunuyor.

Safranboludan çıkan diğer deyimleri yeri gelmişken yazayım istedi. “Komşu komşunun külüne muhtaçtır” yine Safranbolu’da hayat bulmuştur. Safranbolu’da demirciler ve bakırcılar çarşısı yanyana kurulmuştur. Demircilerin çıkardığı külleri bakırcılar, bakırlarını parlatmak için kullanıyorlar. Bu yüzden de komşu komşunun külüne muhtaçtır deniyor.
Aslında yazıp yazmamakta çok düşündüğüm bir deyim bu ama benim gibi meraklı olanlar için yazayım dedim. “Tabakhaneye b….. yetiştirmek” deyimi yine Safranboluludur. Bebek kakaları eski zamanlarda derileri yumuşatmak amacıyla kullanılıyormuş. Bu yüzden bebekler kaka yapar yapmaz hemen tabakhaneye götürülmeleri gerekiyormuş. Bu deyim de buradan geliyormuş.
“Pabucu dama atılmak” da buralı. Lonca siteminde kurallar çok güzel işliyormuş. Cezalar ağır ve hemen yerine getiriyormuş. Herkeste bunlara uyuyormuş tabi. Bozuk deriden, kötü ayakkabı yapanların yaptıkları pabuçlar dama atılırmış. Şimdilerde biraz farklı bir anlamla kullanılsada bu deyimin çıkış noktası burasıymış.

Demirciler Çarşısı
İzzet Mehmet Paşa Camisi altından geçen Akçasu deresinin iki yakasına kurulan çaşı sıcak,soğuk demircilik el sanatlarının üretildiği ve yaşayan tek lonca çarşısı.

Safranbolu’dan geçen belli başlı akarsular Araç Çayı, Soğanlı Çayı ve Ovacuma Deresidir. Bunların dışında çoğu büyük kanyon oluşturan ancak az su miktarına sahip derecikler vardır. Jeolojik yönden oluşumu ilginçtir. Derin ve uzun kanyonların yanında büyük mağaralar vardır. Şehir merkezi ilginç bir jeolojik yapının üzerine kurulmuştur. Tokatlı (Gümüş),Akçasu ve Bulak dereleri 3 ayrı kanyon yaparak şehirden geçer. Daha sonra Araç Çayı’na karışırlar. Çarşıda bu kanyonların dar kesimleri üzerinde kurulmuş yapılar görmek mümkün

Kanyondan bir görüntü... Bakırcılar Çarşısında bulunan dükkanların arkaları...

Evin tam köşesine,kuşun olduğu yerin altına bakarsanız belli belirsiz geyik boynuzlarını görürsünüz. Geyik boynuzları uğur getirisin diye çatıların tam köşelerine konulurmuş. Bu aynı zamanda burada iyi bir avcının oturduğunun göstergesiymiş.

Müzede bulunan geyik boynuzları.